Klasyfikacja kołowych transporterów opancerzonych

Ponieważ wśród pojazdów gąsienicowych, konkretnie czołgów przyjął się podział na tzw. generacje, zasadnym wydaje się wprowadzenie czytelnej klasyfikacji dla kołowych transporterów opancerzonych.

Szczególnego postępu jakościowego należy upatrywać choćby w układach napędowych. W tym celu w pojazdach czwartej generacji konieczne będzie odcięcie się od dotychczasowej jego konstrukcji by uzyskać zamierzony efekt. Możliwe warianty to napęd:  spalinowo - elektryczny, hybrydowo-elektryczny lub w pełni elektryczny. Kompromisem, spośród nie nadającego się do „cichych" działań napędu spalinowo-elektrycznego oraz kosztownego wariantu elektrycznego opartego na drogich ogniwach paliwowych, wydaje się być napęd hybrydowo-elektryczny. Aktualnym przykładem jest zaprezentowany po raz pierwszy w 2002 roku przez koncern General Dynamics pojazd AHED (Advanced Hybrid Electric Drive). Jego układ napędowy stanowią silniki elektryczne montowane w piastach kół. Zasilanie ich energią elektryczną odbywa się z dwóch strumieni. Jeden z nich stanowi generator o mocy 200 kW, który jest połączony oraz napędzany przez silnik spalinowy (diesel). Dodatkowe źródło energii to akumulatory o mocy 200 kW, które są doładowywane przez generator energią uzyskiwaną podczas hamowania pojazdu. W sumie do dyspozycji dla 19 tonowego demonstratora technologii jest 400 kW. Zaletami hybrydowego napędu mają być:

• - cichobieżność;
• - trudna do wykrycia niska sylwetka kadłuba;
• - korzystna sygnatura akustyczna i termalna (maskowanie pojazdu);
• - duża objętość użytkowa wnętrza dzięki wyprowadzeniu elementów napędowych do kół i braku wałów, przekładni itp.;
• - bardzo dobra dynamika
• - niskie zużycie paliwa.

Trudnościami do pokonania w militarnych zastosowaniach napędu hybrydowego wydaje się być konieczność silnej ochrony akumulatorów oraz mocno rozbudowana elektronika, która również powinna być dobrze chroniona. Wydaje się problematyczne osiąganie dostatecznie dobrego poziomu ochrony przy zachowaniu wymogu transportu lotniczego pojazdów FCS samolotami C-130 ze względu na konieczność zachowania masy poniżej 19 ton (w tym wypadku koncepcja pojazdu IV generacji nie współgra z przestarzałymi środkami transportu lotniczego).

KTO IV generacji będzie najprawdopodobniej wyposażony w pełni aktywne zawieszenie  hydropneumatyczne, które pozwoli  na:

• - redukcje masy własnej pojazdu:
• - zwiększenie objętości użytkowej wnętrza;
• - automatyczną bądź manualną regulację prześwitu;
• - lepszą stabilność przy prowadzeniu ognia oraz przy gwałtownych manewrach;
• - obniżenie poziomu obciążeń dynamicznych działających na załogę, przez co wydłużenie czasu ich pracy;
• - zwieszenie prędkości w terenie.

W dziedzinie maskowania oprócz optymalizowania sygnatury termalnej akustycznej należy wspomnieć o pokryciu absorberami mikrofalowymi (technologia stealth).

Ze względu na ograniczenia masy całkowitej, nie należy się spodziewać znacznego wzrostu poziomu biernej ochrony balistycznej. W zakresie pancerza zasadniczego wystąpią rozwiązania pokrewne transporterom trzeciej generacji. Pancerz strukturalny będzie kombinacją płyt ze stali pancernej oraz ceramicznych, zapewniającej dla pojazdu o masie do 20 ton ochronę przed pociskami przeciwpancernymi kalibru 14,5 mm z odległości 30 m.

Należy się natomiast spodziewać angażowania systemów aktywnych. Jest to zrozumiałe jeśli weźmie się pod uwagę, że by zapewnić ochronę przed typową wyrzutnią granatów
RPG 7, pancerz homogeniczny musiałby mieć grubość 300 mm RHA. Ochrona dla przyszłych transporterów obejmuje spójną całościowa koncepcję, które zobrazowano w tabeli nr 1.

Tabela nr 1 Koncepcja ochrony KTO IV generacji.

rodzaj działania	odpowiedzialne systemy	środki ochronne
niszczenie przeciwnika przed zostaniem  wykrytym	obserwacyjne	czujniki opromieniowania laserowego i radarowego, urządzenia obserwacyjne termowizyjne oraz noktowizyjne
zapobieganie wykryciu	maskowanie	obniżenie sygnatury termalnej i akustycznej, absorbery mikrofalowe
zapobieganie trafieniu	aktywnej ochrony	urządzenia zakłócające, systemy aktywnej ochrony I i II generacji
zapobieganie penetracji	pancerz	pancerz strukturalny, pancerz elektromagnetyczny, pancerz ceramiczny, pancerz „smart"
łagodzenie skutków trafienia	ochrony załogi	systemy ppoż, systemy ochrony przeciwminowej, amortyzatory miejsc załóg

Na razie wątpliwe jest użycie pancerza reaktywnego ze względu na możliwość odkształcenia pancerza zasadniczego oraz na znaczny wzrost wymiarów, chociaż istnieją opracowania przeznaczone dla pojazdów lekko opancerzonych. Taki pakiet osiąga wagę średnio 4000 kg i powiększa szerokość o 600 mm. Prawdopodobne natomiast staje się wykorzystanie pancerza „smart", gdzie o chwili i miejscu inicjacji ładunku energetycznego niszczącego pocisk, będzie decydował mikroprocesor na podstawie informacji z czujnika (mikroprocesor wraz z czujnikiem znajdują się w każdym z elementów, którymi pokryto pancerz zasadniczy).

Innym wariantem jest wykorzystanie pancerza elektromagnetycznego. Jest on przeznaczony do ochrony przed pociskami kumulacyjnymi. Idea jego działania polega na poddaniu ładunku kumulacyjnego, który przebił warstwę wierzchnią pancerza, bardzo silnemu polu magnetycznemu, wytwarzanemu pomiędzy płytami pancerza elektromagnetycznego. Silne pole magnetyczne ma spowodować deformację ładunku kumulacyjnego. Rozproszony ładunek kumulacyjny będzie zatrzymywany przez pancerz zasadniczy.

Walka z bronią typu rpg to domena pancerzy. Walka z przeciwpancernymi pociskami kierowanymi w przypadku Kołowego Transportera Opancerzonego to unikanie trafienia. W tym celu wóz IV generacji wyposażony będzie w systemy ochrony aktywnej. Mogą zostać zastosowane zarówno systemy niszczące lub przeciwdziałające. System niszczący namierza i niszczy ładunek zanim ten trafi wóz poprzez rażenie odłamkami z wybuchających kaset. System przeciwdziałający zakłóca lub zmienia tor lotu pocisku przy użyciu środków pozorujących (np. gorący dym) lub zakłócających (w przypadku naprowadzania falami radiowymi). Wozy IV generacji aby „przeżyć" będą musiały być wyposażone w:

• - czujniki ostrzegania o promieniowaniu podczerwonym;
• - czujniki ostrzegania o promieniowaniu laserowym;
• - czujniki ostrzegania o promieniowaniu radarowym;
• - urządzenie identyfikujące sygnały;
• - procesor analizujący odebrany sygnał, pozwalający klasyfikować zagrożenie i przeciwdziałać.

W przypadku KTO IV generacji zostanie ograniczona liczba członków załogi, przy czym tylko niewielka część parku wozów będzie pojazdami załogowymi. Część pojazdów będzie półautonomiczna. Te wozy będą eksploatowane bez załogi i kierowane z wozów załogowych.

Zadania takie jak: rozpoznanie, rola stanowisk obronnych, prowadzenie bezpośredniego ognia, wykonywać będą platformy autonomiczne, czyli takie, które nie potrzebują udziału operatora.

Pojazdów IV generacji nie ma na wyposażeniu (istnieją prototypy o różnym stopniu zaawansowania) trwają natomiast nad nimi (lub ich elementami) prace badawcze i rozwojowe, które wkrótce przedstawimy

Podsumowanie

Proponowany podział Kołowych Transporterów Opancerzonych na generacje, uwzględnia przynależności do grupy charakteryzującej się podobnymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi. Zaliczenie KTO do danej generacji pozwala na czytelną ocenę jego poziomu technologicznego bez uwzględniania daty produkcji czy marketingowych haseł producentów.

Bibliografia

Artykuł opracowano na podstawie materiału pt.: „Generacje kołowych transporterów opancerzonych", który ukazał się w Zeszytach Naukowych Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych nr 1(139)/2006 po konsultacji z autorem ppłk. dr. inż. Przemysławem Simińskim.

strona  « 1  2  3